Planowany akt prawny ma regulować:

1. warunki objęcia ochroną pracowników oraz innych osób zgłaszających lub publicznie ujawniających informacje o naruszeniach prawa;
2. środki ochrony pracowników oraz innych osób zgłaszających lub publicznie ujawniających informacje o naruszeniach prawa;
3. regulamin zgłoszeń wewnętrznych określających wewnętrzną procedurę zgłaszania naruszeń prawa stosowany przez pracodawcę;
4. zgłaszanie naruszeń prawa organowi publicznemu lub organowi centralnemu;
5. zasady publicznego ujawnienia naruszenia prawa;
6. organy właściwe w sprawach zgłaszania naruszeń prawa i udzielania wsparcia.

Ustawodawca nawiązuje do pojęć, które zostały przedstawione w dyrektywie, a o których możecie przeczytać we wcześniejszych wpisach na blogu:

https://adwokat-zalewska.pl/w-jaki-sposob-sygnalista-moze-zglaszac-naruszenia/

https://adwokat-zalewska.pl/dyrektywa-o-ochronie-sygnalistow-podstawowe-pojecia-ktore-trzeba-znac/

https://adwokat-zalewska.pl/ochrona-sygnalistow-przedsiebiorco-warto-o-niej-pamietac/

Polski ustawodawca powielił zakres obszarów, w których zgłoszenie nieprawidłowości przez sygnalistów jest bardzo istotne, wymieniając wśród nich m.in. zamówienia publiczne, szeroko pojęty zakres usług i produktów finansowych czy też ochronę konsumentów. Zbieżnie z dyrektywą został określony także katalog podmiotów, którym przysługuje ochrona prawa, gdy dokonają zgłoszenia nieprawidłowości w ich miejscu pracy.

Warto zwrócić uwagę na to, że przepisy ustawy nie będą miały zastosowania do:

• ochrony informacji niejawnych;
• tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu;
• tajemnicy narady sędziowskiej;
• postępowania karnego.

Ale należy także pamiętać, że oprócz przedstawionych powyżej wyłączeń, przepisy ustawy nie będą stosowane gdy zgłoszono naruszenie prawa w postaci skargi lub zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa.

Ciekawym rozwiązaniem, jest również wyłączenie stosowania ustawy, gdy naruszenie prawa godzi tylko w prawa zgłaszającego lub zgłoszenie naruszenia następuje wyłącznie w indywidualnym interesie zgłaszającego. Ochrona wynikająca z ustawy o sygnalistach nie będzie przysługiwać gdy dana osoba za zgłoszenie naruszenia prawa już korzysta ze zwolnienia z odpowiedzialności bądź złagodzenia kary, ze względu na jej zachowanie po naruszeniu prawa – zwłaszcza, gdy dobrowolnie ujawniła to naruszenie lub podjęła współpracę z organami ścigania.

Dość szeroko został natomiast ujęty zakaz działań odwetowych, od których ustawodawca zalicza:

• odmowę nawiązania stosunku pracy;
• wypowiedzenie lub rozwiązanie bez wypowiedzenia stosunku pracy;
• niezawarcie umowy o pracę na czas określony po rozwiązaniu umowy o pracę na okres próbny, niezawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony lub niezawarcie umowy o pracę na czas nieokreślony, po rozwiązaniu umowy o pracę na czas określony – w sytuacji gdy pracownik miał uzasadnione oczekiwanie, że zostanie z nim zawarta taka umowa;
• obniżenie wynagrodzenia za pracę;
• wstrzymanie awansu albo pominięcie przy awansowaniu;
• pominięcie przy przyznawaniu innych niż wynagrodzenie świadczeń związanych z pracą;
• przeniesienie pracownika na niższe stanowisko pracy;
• zawieszenie w wykonywaniu obowiązków pracowniczych lub służbowych;
• przekazanie innemu pracownikowi dotychczasowych obowiązków pracowniczych;
• niekorzystną zmianę miejsca wykonywania pracy lub rozkładu czasu pracy;
• negatywną ocenę wyników pracy lub negatywną opinię o pracy;
• nałożenie lub zastosowanie środka dyscyplinarnego, w tym kary finansowej, lub środka o podobnym charakterze;
• wstrzymanie udziału lub pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe;
• nieuzasadnione skierowanie na badania lekarskie, w tym badania psychiatryczne, o ile przepisy odrębne przewidują możliwość skierowania pracownika na takie badanie;
• działanie zmierzające do utrudnienia znalezienia w przyszłości zatrudnienia w danym sektorze lub branży na podstawie nieformalnego lub formalnego porozumienia sektorowego lub branżowego.

Warto wskazać, że regulacje ochronne nie dotyczą tylko osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, ale także na podstawie innych umów.

Sygnalista nie będzie podlegał także odpowiedzialności wynikającej z dokonanego zgłoszenia, oczywiście jeżeli były podstawy do tego aby sądzić, że zgłoszenie lub ujawnienie publiczne jest niezbędne do ujawnienia naruszenia prawa zgodnie z ustawą.

Zgłoszenie wewnętrzne

Polska ustawa zakłada, że pracodawca zatrudniający co najmniej 50 pracowników powinien mieć opracowaną wewnętrzną procedurę, która określa zasady zgłaszania naruszeń prawa i podejmowania działań następczych. Taki regulamin jest ustalany po konsultacji z zakładową organizacją związkową albo przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy (jeżeli u pracodawcy nie działa organizacja związkowa).

Regulamin powinien określać:

• podmiot wewnętrzny upoważniony przez pracodawcę do przyjmowania zgłoszeń;
• sposoby przekazywania zgłoszeń;
• informację, czy wewnętrzna procedura obejmuje przyjmowanie zgłoszeń anonimowych;
• niezależny organizacyjnie podmiot, upoważniony do podejmowania działań następczych;
• niezależny organizacyjnie podmiot, upoważniony do podejmowania działań następczych, włączając w to weryfikację zgłoszenia i dalszą komunikację ze zgłaszającym, w tym występowania o dodatkowe informacje i przekazywanie zgłaszającemu informacji zwrotnej;
• obowiązek potwierdzenia zgłaszającemu przyjęcia zgłoszenia w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, chyba że zgłaszający nie podał adresu, na który należy przekazać potwierdzenie;
• obowiązek podjęcia, z zachowaniem należytej staranności, działań następczych przez upoważniony podmiot;
• działania następcze podejmowane przez pracodawcę w celu zweryfikowania informacji o naruszeniach prawa oraz środki, jakie mogą zostać zastosowane w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa;
• maksymalny termin na przekazanie zgłaszającemu informacji zwrotnej, nieprzekraczający 3 miesięcy od potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia lub, w przypadku nieprzekazania potwierdzenia zgłaszającemu, 3 miesięcy od upływu 8 dni od dokonania zgłoszenia;
• zrozumiałe i jednoznaczne informacje na temat trybu dokonywania zgłoszeń zewnętrznych do organów publicznych oraz, w stosownych przypadkach, do instytucji, organów lub jednostek organizacyjnych Unii Europejskiej.

Są to obowiązkowe elementy, które musi zawierać regulamin dokonywania zgłoszeń przez sygnalistów. Może być on rozbudowany o dodatkowe kwestie, jeżeli pracodawca uzna je za konieczne.

Należy zwrócić uwagę na to, że pracodawca który zatrudnia więcej niż 50 pracowników, ale mniej niż 249 może dzielić się zasobami z innym podmiotem w zakresie przyjmowania oraz weryfikacji zgłoszeń, jak też podejmowania działań następczych, przy czym nie zwalnia ich to z ponoszenia odpowiedzialności za zgodność tych czynności z ustawą.

Rejestr zawiera także informacje czysto porządkowe, którymi są np. numer sprawy, przedmiot naruszenia, datę zgłoszenia wewnętrznego, informację o podjętych działaniach następczych czy datę zakończenia sprawy. Takie dane muszą być przechowywane przez okres 5 lat od dnia przyjęcia zgłoszenia.

Zgłoszenie zewnętrzne

Ustawodawca stworzył również możliwość zgłoszenia zewnętrznego. Organami, do których będzie można dokonać takiego zgłoszenia jest Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – w zakresie zasad konkurencji i ochrony konsumentów.

Warto podkreślić, że nie jest konieczne dokonanie zgłoszenia wewnętrznego zanim sygnalista uda się ze swoimi podejrzeniami do wymienionych powyżej organów publicznych.

Organy publiczne weryfikują dokonane zgłoszenia i jeżeli w wyniku dokonanej weryfikacji znajdują podstawy do reakcji – podejmują działania następcze. Przekazują także zgłaszającemu informację zwrotną. Organy te są zobowiązane do przygotowywania sprawozdania z prowadzonej przez siebie działalności, które obejmuje nie tylko liczbę zgłoszeń, ale także to jakie postępowania zostały podjęte i rezultaty tych postępowań.

Są to ogólne założenia projektu wdrażającego dyrektywę o ochronie sygnalistów. Ustawodawca wskazał też, że podmioty które nie wywiążą się z tego obowiązku będą zagrożone karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat 3. Dlatego też, nie warto zwlekać z opracowaniem takiej procedury, aby nie narazić się na ponoszenie niepotrzebnych konsekwencji.

Artykuł Opublikowano projekt ustawy wdrażający dyrektywę o sygnalistach pochodzi z serwisu Adwokat Katarzyna Zalewska.

Dyrektywa wielokrotnie w swojej treści posługuje się pojęciem naruszenia. Przez to pojęcie unijny prawodawca rozumie działanie lub zaniechanie, które jest niezgodne z prawem i dotyczą aktów Unii i dziedzin objętych zakresem przedmiotowym, o którym mowa w art. 2 dyrektywy lub jest sprzeczne z przedmiotem lub celem przepisów zawartych w aktach Unii i dziedzinach objętych zakresem przedmiotowym, o którym mowa w art. 2 dyrektywy. Dlatego oceny zgłoszenia należy dokonywać pod kątem nie tylko pojęcia naruszenia, ale również na zakres regulacji prawnych, które wymienia dyrektywa. Przepisy określają także czym są informacje na temat naruszeń. Oznaczają one informacje, w tym uzasadnione podejrzenie, dotyczące zaistniałych lub potencjalnych naruszeń, do których doszło lub prawdopodobnie dojdzie w organizacji, w której osoba zgłaszająca pracuje lub pracowała, lub w innej organizacji, z którą osoba dokonująca zgłoszenia utrzymuje lub utrzymywała kontakt w kontekście wykonywanej pracy, lub dotyczące prób ukrycia takich naruszeń. Oznacza to, że wiadomości, które będzie przekazywał sygnalista muszą wypełniać znamiona uzasadnionego podejrzenia (czyli nie powinny się sprowadzać do kategorii plotek, zasłyszanych, ale nie potwierdzonych informacji), że doszło do zdarzenia naruszającego prawo Unii.

Dyrektywa definiuje zgłoszenie jako ustne lub pisemne przekazanie informacji na temat naruszenia, zaś zgłoszenie wewnętrzne to ustne bądź pisemne przekazanie informacji na temat naruszeń w obrębie podmiotu prywatnego w sektorze prywatnym lub publicznym. Zgłaszanie nieprawidłowości ustnie wydaje się nie być do końca zgodne z zasadą anonimowości, która może być głównym argumentem przemawiającym za dokonywaniem takich zgłoszeń. Z tym zagadnieniem wiąże się pojęcie ujawnienia publicznego, które oznacza podania do wiadomości publicznej informacji na temat naruszeń. Niemniej istotne jest zrozumienie czym jest kontekst związany z pracą, który oznacza lub przyszłe działania związane z pracą w sektorze publicznym lub prywatnym, w ramach których niezależnie od charakteru tych działań osoby uzyskują informacje na temat naruszeń i mogłoby doświadczyć działań odwetowych w przypadku zgłoszenia takich informacji. Należy odróżnić wskazane w dyrektywie działania odwetowe od działań następczych. Działania odwetowe to bezpośrednie lub pośrednie działanie lub zaniechanie mające miejsce w kontekście związanym z pracą, które jest spowodowane zgłoszeniem wewnętrznym lub zewnętrznym lub ujawnieniem publicznym i które wyrządza lub może wyrządzić nieuzasadnioną szkodę dla osoby dokonującej zgłoszenia, natomiast działaniem następczym określa się działania podjęte przez odbiorcę zgłoszenia lub właściwy organ w celu prawdziwości zarzutów zawartych w zgłoszeniu oraz, w stosowanych przypadkach, w celu zaradzeniu naruszeniu będącemu przedmiotem zgłoszenia, w tym poprzez takie działania, jak dochodzenie wewnętrzne, postępowanie wyjaśniające, wniesienie oskarżenia, działania podejmowane w celu odzyskania środków lub zamknięcie procedury. Te dwie kategorie działań stanowią w zasadzie swoje przeciwieństwo. Działania odwetowe są negatywnie oceniane przez prawodawcę, a przepisy dyrektywy mają chronić sygnalistę przed takimi właśnie działaniami. Zaś działania następcze określają szereg czynności, które należy podjąć, aby wyjaśnić wątpliwości związane z dokonanym zgłoszeniem.

Z tym związane są informacje zwrotne, które oznaczają przekazanie osobie dokonującej zgłoszenia informacji na temat planowanych lub podjętych działań następczych i na temat powodów tych działań następczych. Istotna jest też kwestia właściwego organu, który oznacza organ krajowy wyznaczony do przyjmowania zgłoszeń zgodnie z rozdziałem III i przekazywania informacji zwrotnych osobie dokonującej zgłoszenia lub wyznaczony do wykonywania obowiązków przewidzianych w dyrektywie, zwłaszcza w odniesieniu do działań następczych. Wymienione pojęcia będą systematyzować działania podejmowane w ramach wypełniania obowiązków związanych z dyrektywą.

Przytaczając definicje, które wprowadza dyrektywa, celowo wyodrębniłam definicje dotyczące osób dokonujących zgłoszeń. Te pojęcia warto omawiać łącznie z warunkami objęcia ich ochroną przed konsekwencjami dokonanych zgłoszeń.

Dyrektywa wyróżnia:

a) osobę, dokonującą zgłoszenia – to osoba fizyczna, która zgłasza lub ujawnia publicznie informacje na temat naruszeń uzyskane w kontekście związanym z wykonywaną przez nią pracą;

b) osobę, pomagającą w dokonaniu zgłoszeniu – czyli osobę fizyczną, która pomaga osobie dokonującej zgłoszenia w tej czynności w kontekście związanym z pracą i której pomoc nie powinna zostać ujawniona;

c) osobę, której dotyczy zgłoszenie – określa to osobę fizyczną lub prawną, która jest wskazana w zgłoszeniu lub ujawnieniu publicznym jako osoba, która dopuściła się naruszenia lub z którą osoba ta jest powiązana.

Osoby dokonujące zgłoszeń, jak też pomagające w tym powinny podlegać ochronie. Jednak nie może ona wynikać wyłącznie z faktu dokonania zgłoszenia, ale powinna opierać się na uzasadnionych podstawach. Takie spojrzenie przedstawia dyrektywa, która uzależnia przyznanie ochrony sygnaliście, pod warunkiem, że:

• miał on uzasadnione podstawy, by sądzić, że będące przedmiotem zgłoszenia informacje na temat naruszeń są prawdziwe w momencie dokonywania zgłoszenia i że informacje takie są objęte zakresem stosowania niniejszej dyrektywy; oraz
• dokonał zgłoszenia wewnętrznego albo zgłoszenia zewnętrznego lub ujawnienia publicznego.

Niezależnie od sposobu ujawnienia potencjalnych naruszeń, takie osoby podlegają stosownej ochronie. Zapewnienie ochrony prawnej sygnalistom jest szczególnie ważne, ponieważ takie osoby dość często posiadają wiedzę na temat rzeczywistych naruszeń prawa, które mogą wpływać na sytuację w danym przedsiębiorstwie. Ujawnienie tych wątpliwości może prowadzić do zaprzestania łamania prawa i poprawić sytuację nie tylko wewnątrz danej organizacji, ale także w jej otoczeniu.

Artykuł Dyrektywa o ochronie sygnalistów – podstawowe pojęcia, które trzeba znać pochodzi z serwisu Adwokat Katarzyna Zalewska.

Niniejszy artykuł jest wstępem do omówienia problematyki dyrektywy o ochronie sygnalistów oraz obowiązków, które dyrektywa nakłada na przedsiębiorców oraz instytucje publiczne w tym zakresie.

Dlatego należy wskazać, że dyrektywa ma na celu wychwytywanie naruszenia prawa Unii Europejskiej (z zakresu zamówień publicznych; usług, produktów i rynków finansowych oraz zapobieganiu praniu pieniędzy i finansowania terroryzmu; bezpieczeństwa produktów i ich zgodności z wymogami; bezpieczeństwa transportu; ochrony środowiska; ochrony radiologicznej i bezpieczeństwa jądrowego; bezpieczeństwa żywności i pasz, zdrowia i dobrostanu zwierząt; zdrowia publicznego; ochrony konsumentów; ochrony prywatności i danych osobowych oraz bezpieczeństwa sieci i systemów informacyjnych), naruszeń mających wpływ na interesy finansowe Unii, o których mowa w art. 325 TFUE i określone szczegółowo w stosownych środków unijnych, jak też naruszenia dotyczące rynku wewnętrznego, o którym mowa w art. 26 ust. 2 TFUE, w tym naruszenia unijnych zasad konkurencji i pomocy państwa, jak również naruszeń dotyczących rynku wewnętrznego w odniesieniu do działań, które stanowią naruszenie przepisów o podatku od osób prawnych lub do praktyk mających na celu uzyskanie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem mających zastosowanie przepisów o podatku od osób prawnych.

Warto podkreślić, że dyrektywa nie odnosi się wyłącznie do pracowników danego przedsiębiorcy zgłaszających wystąpienie pewnych naruszeń. Dyrektywa zapewnia ochronę:

a) osobom posiadającym status pracownika w rozumieniu art. 45 ust. 1 TFUE, w tym urzędników służby cywilnej;

b) osobom posiadającym status osób prowadzących działalność na własny rachunek w rozumieniu art. 49 TFUE;

c) akcjonariuszom lub wspólnikom oraz osobom będącym członkami organu administrującego, zarządzającego lub nadzorczego przedsiębiorstwa, w tym członków niewykonawczych, a także wolontariuszom oraz stażystom, bez względu na to, czy otrzymują oni wynagrodzenie;

d) osobom pracującym pod nadzorem i kierownictwem wykonawców, podwykonawców i dostawców;

e) osobom, które dokonują zgłoszenia w przypadku, gdy ujawnienie informacji dotyczy naruszeń prawa, powstałych podczas stosunku pracy, który już ustał;

f) osobom, które podczas rekrutacji uzyskały informacje o naruszeniach prawa (dotyczy to także negocjacji poprzedzających zawarcie umowy);

g) osobom pomagającym w dokonaniu zgłoszenia;

h) osobom trzecim powiązanym z osobami dokonującymi zgłoszenia, które mogą doświadczyć działań odwetowych związanych z pracą, a także działań jakich mogą doświadczyć ich współpracownicy oraz krewni;

i) podmiotom prawnym, które stanowią własność osoby dokonującej zgłoszenia, dla których taka osoba pracuje lub które są w inny sposób z nią powiązane w kontekście związanym z pracą.

Jak wynika z przedstawionych powyżej informacji, dyrektywa zapewnia szeroki zakres ochrony osób, które zdecydują się na dokonanie zgłoszenia naruszeń.

Jednak takie zgłoszenie powinno być dokonywane w sposób, który nie zaszkodzi sygnaliście. Dlatego przedsiębiorca powinien opracować w ramach swojej firmy odpowiednią procedurę oraz stworzyć kanały, dzięki którym dokonywanie zgłoszeń będzie odbywać się w sposób anonimowy, ale jednocześnie pozwalający na identyfikację naruszenia oraz sytuacji z nim związanej.

Ponadto, procedura dotycząca ochrony sygnalistów powinna także jasno określać, co będzie dziać się z takim zgłoszeniem, kto i w jaki sposób będzie je rozpatrywał, a także w jakim czasie i w jakiej formie zostanie udzielona sygnaliście odpowiedź.

To tylko zarys informacji o obowiązkach, które nakłada na przedsiębiorców dyrektywa o ochronie sygnalistów. W następnym wpisie dowiedzą się Państwo o definicjach użytych w tej dyrektywie, ale także o warunkach objęcia ochroną osób będących sygnalistami.

Artykuł Ochrona sygnalistów – przedsiębiorco warto o niej pamiętać pochodzi z serwisu Adwokat Katarzyna Zalewska.